Filojiston kuramı nedir?

Empedokles'in yanan bir cisimden bir şeylerin ayrıldığım ve geride hafif bir kül bıraktığını gözlemlemiştir. Bundan sonra yanan bir cismin ağırlığında bir azalma ile bozunduğu genel olarak kabul görmeye, başlamıştır. Robert Boyle (1626-1691); metallerin oksitlerine dönüştürülmelerinde ağırlıklarının arttığını, solunum ve yanma sırasında havanın bir kısmının azaldığını (oksijen) ve geride yanma için elverişsiz bir gaz kaldığını(azot) biliyordu.

Alman kimyacı Becher, 1669 yılında ateşi yanan cisimdeki bir element olarak tanımlanmış ve yanma sırasında bunun kaçıp gittiğini varsaymıştır. Daha sonra 1702 yılında Georg Stahl, bu nesneyi Filojiston (Phylopiston) olarak adlandırmıştır. Bu teorice göre, metaller ısıtıldıklarında filojiston kaybederler ve kül şeklinde artık bırakırlar. Maden. külü. filojistonca zengin olan odun kömürü veya hidrojen ile ısıtılırsa kaybettiği filojistonu tekrar soğunur ve tekrar metal haline gelir.

Yanıcı cisimler yanıcı olmayan bir kısım ile filojiston'dan oluşmuştur. Buna göre metal oksitler birer element, metaller ise metal oksit (kül) ve fiiojiston'dan oluşan birer bileşiktir. Bu teori yaklaşık 100 yıl kimyaya egemen olmuştur. Bu teoriye göre yanmakta olan bir kibrit kapalı bir kaba bırakılırsa bir süre sonra sönecektir. Çünkü şişe içindeki hava filojiston yönünden doymuş hale gelecektir. Canlı organizmaların yaptığı da zaten, bünyeyi filojiston yönünden arındırmaktır. Bir fanusun altındaki fare, etrafındaki hava filojiston yönünden doygun hale gelince ölür.

Bu teori gerçekte çok ilginçtir. Yanma olayı, hiçbir tartım yapılmadan bizim bugünkü açıklamamıza benzer şekilde açıklanmaktadır. Dikkat edilirse bu teorideki filojiston bir bakıma bizim karbondioksite eşdeğer olmaktadır.

Yanma sonucunda ortaya çıkan kalıntı, fılojistonca zengin olan kömür ile tekrar ısıtılırsa, kalıntıya fılojiston eklenir ve orijinal metal tekrar elde edilir. Buna göre, Metal kireci + fılojiston = Metal (reduksiyon)'air. O halde yanma bir ayrışmadır. Becher, yanan cisimlerden çıkan bu maddeyi terra pinguis olarak adlandırmış, ancak daha sonra Stahl, buna ateş prensibi (ya da ateş ruhu) anlamına gelen filojiston adını vermiştir.

--Reklam--